ఎటులైన భక్తివచ్చుటకే

 శ్రీ త్యాగరాజ స్వామి వారి కీర్తన "ఎటులైన భక్తివచ్చుటకే యత్నముసేయవే ఓ మనసా" కు సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విపులమైన విశేషాల వ్యాఖ్యానం 

పల్లవి:

ఎటులైన భక్తివచ్చుటకే యత్నముసేయవే ఓ మనసా                                                                           మటుమాయభవమును మనదని యెంచక

• ప్రతిపదార్థం:

  • ఓ మనసా = ఓ నా మనస్సా!

  • మటుమాయభవమును = మిక్కిలి మాయతో కూడిన ఈ సంసారాన్ని

  • మనదని = మన సొంతమని (శాశ్వతమైనదని)

  • యెంచక = భావించకుండా

  • ఎటులైన = ఏ విధముగానైనా సరే

  • భక్తి = ఈశ్వరునిపై అనన్యమైన భక్తి

  • వచ్చుటకే = కలగడానికే

  • యత్నముసేయవే = ప్రయత్నము చేయి.

• తాత్పర్యం: ఓ మనసా! అంతా మాయతో నిండిన ఈ సంసార జీవితాన్ని శాశ్వతమని, మనదని భ్రమించకు. ఏ విధంగానైనా సరే భగవంతునిపై నిజమైన భక్తి అలవడేలా నిరంతరం ప్రయత్నించు.

• విశేషాలు (వ్యాఖ్యానం):

  • మాయా సంసార విరక్తి: త్యాగరాజ స్వామి ఈ సంసారంలోని మాయా విలాసాలను చూసి మిక్కిలి విసుగు చెందారు. అందుకే పెద్ద పరితాపంతో (బాధతో) తన మనస్సును ప్రార్థిస్తున్నారు. ఈ మాయా సంసారమంతటా మనదనే మమకారం పనికిరానిదని యెంచమని హెచ్చరిస్తున్నారు. ఏవైనా కష్టనష్టాలు వచ్చినా, ఎన్ని పాట్లు పడినా సరే, దైవభక్తిని అలవర్చుకోవడమే పరమార్థమని బోధిస్తున్నారు.

చరణం 1:

వటపత్రశయనుని పాదయుగమునందు                                                                             విద్యాగర్వములేలే నీ వ విద్యావశము గానేలే                                                       ఖద్యోతాన్వయతిలకునిపుర మేలే                                                                                                        బుద్ధ్యాశున తోచదేలే ఓ మనసా

• ప్రతిపదార్థం:

  • వటపత్రశయనుని = మర్రి ఆకుపై శయనించిన ఆ శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క

  • పాదయుగమునందు = రెండు పాద పద్మములందు (భక్తిని కోరుకో).

  • నీవు = నువ్వు

  • విద్యాగర్వములు = చదువుకున్నాననే అహంకారాలు

  • ఏలే = ఎందుకు ప్రదర్శిస్తావు?

  • అవిద్య (అవిద్యావశము) = అజ్ఞానమునకు లోబడి ఉండటం

  • కానేలే = ఎందుకు అవుతావు?

  • ఖద్యోతాన్వయతిలకుని = సూర్యవంశమునకు తిలకం వంటివాడైన శ్రీరాముని యొక్క

  • పురము = పట్టణమైన అయోధ్యను (అనగా దహరాకాశము లేదా హృదయమును)

  • ఏలే = పరిపాలించేటటువంటి

  • బుద్ధ్యాశున (బుద్ధి + ఆశున) = బుద్ధి శీఘ్రముగా (త్వరగా)

  • తోచదేలే = ఎందుకు స్ఫురించడం లేదు? ఓ మనసా!

• తాత్పర్యం: ఓ మనసా! ప్రళయకాలంలో మర్రిఆకుపై శయనించే ఆ పరమాత్ముని పాదాల చెంత భక్తిని కలిగి ఉండు. వృథా విద్యా గర్వాలతో అజ్ఞానానికి ఎందుకు లోబడతావు? సూర్యవంశోద్ధారకుడైన శ్రీరాముడు కొలువైన అయోధ్య అనే నీ హృదయ సామ్రాజ్యాన్ని పరిపాలించే జ్ఞానబుద్ధి నీకు శీఘ్రంగా ఎందుకు తోచడం లేదు?

• విశేషాలు (వ్యాఖ్యానం):

  • శరణాగతి: "వటపత్రశయనుని పాదయుగమునందు" అనడంలో అంతరార్థం ఏమిటంటే—ప్రళయకాలమందు ఈ సర్వ జగత్తును శ్రీహరి తన ఉదరమునందు(కడుపులో) ఉంచుకుని, వటపత్ర శాయుడై మాయా శిశు రూపంలో శయనించి ఉంటాడు. కావున అదియే నిత్యమైన అవ్యక్త రూపము, మన అంతిమ గమ్యస్థానము. కాబట్టి ఆ స్వామి పాదాలనే ఆశ్రయించాలి.

  • విద్యా గర్వ ఖండన: శాస్త్ర జ్ఞానం అనేది కేవలం ముందు విషయాలను తెలుసుకోవడానికే కానీ, భగవంతుని యందు కేవల భక్తి సిద్ధించుటకు విద్యాగర్వం ఒక ప్రతిబంధకం (అడ్డంకి) కాకూడదు. అజ్ఞానానికి లోబడకుండా, సూర్యవంశ తిలకుడైన రాముని పురమైన 'అయోధ్య' అనే హృదయాన్ని ఏలే బుద్ధిని (జ్ఞానాన్ని), అనగా హృదయాన్ని తన వశంలో ఉంచుకునే యోగాన్ని సాధిస్తే రాముని సా రూప్య ముక్తి సిద్ధిస్తుందని భావం.

చరణం 2:

రామనామము సేయ సిగ్గా — కారా

దేమి బల్కువు పుంటిబుగ్గా 

భామలకడ దాటకుమంటే జగ్గా 

పామరతనువు నమ్మ నీర్బుగ్గా

• ప్రతిపదార్థం:

  • రామనామము = శ్రీరామ నామాన్ని

  • సేయ = స్మరించుటకు / కీర్తించుటకు

  • సిగ్గా = నీకు సిగ్గుగా ఉందా?

  • కా రాదు = (అలా సిగ్గుపడడం) రాకూడదు, తగదు.

  • ఏమి = ఎందుచేత

  • బల్కువు = మాట్లాడవు?

  • పుంటిబుగ్గా = నోటికి పుండు (వ్రణము) పడిందా ఏమి?

  • భామలకడ = స్త్రీల యొక్క (మాయా వలయమును)

  • దాటకుమంటే = అతిక్రమించవద్దని చెబితే

  • జగ్గా = నీకేమి యజమానత్వమా? (అహంకారమా?)

  • పామరతనువు = పామరమైన ఈ మానవ శరీరం

  • నీర్బుగ్గా = నీటి బుడగ లాంటిదని

  • నమ్మ = నమ్ముము.

• తాత్పర్యం: రామనామం జపించడానికి నీకు సిగ్గా? అలా సిగ్గుపడకూడదు. ఎందుకు నోరు విప్పి రామనామం అనవు, నోట్లో ఏమైనా పుండు పడిందా? స్త్రీల మోహమనే గీత దాటవద్దని చెబితే అంత అహంకారమా? ఈ పామర శరీరం నీటి బుడగ లాంటిదని గ్రహించి మసలుకో.

• విశేషాలు (వ్యాఖ్యానం):

  • మనస్సుకు మందలింపు: స్వామి ఇక్కడ తన మనస్సుకు ఎదురుగా నిలబడి గద్దిస్తున్నట్లు మాట్లాడారు. పోనీ పైమాటలు ఎట్లున్నా, రామనామాన్ని కీర్తించడానికి సిగ్గు పడకూడదని హితవు పలుకుతున్నారు. మాట్లాడకుండా మౌనంగా ఉంటే నోట్లో పుండు పుట్టిందా అని నిలదీస్తున్నారు. స్త్రీల వ్యామోహాన్ని దాటవద్దని హెచ్చరిస్తూ, ఈ పామర శరీరం కేవలం తాత్కాలికమైన నీటిబుడగ వంటిదని ఎంతో ఆర్తితో, ఆరాటంతో హితబోధ చేస్తున్నారు.

చరణం 3:

భోగభాగ్యములయందు నిజ 

భాగవతులుగాని పొందు రోసి 

త్యాగరాజవరదుని నీయందు 

బాగుగా ధ్యానించు భవరోగమందు

• ప్రతిపదార్థం:

  • భోగభాగ్యములయందు = ప్రాపంచిక భోగభాగ్యాలను

  • నిజ భాగవతులుగాని = నిజమైన భగవద్భక్తుల (సేవకై) వినియోగించు.

  • పొందు = (ఇతర లౌకిక విషయాల) సహవాసాన్ని

  • రోసి = వలదని విడిచిపెట్టి, అసహ్యించుకుని

  • త్యాగరాజవరదుని = త్యాగరాజునికి వరాలను ఇచ్చే ఆ శ్రీరాముడిని

  • నీయందు = నీ హృదయమునందే

  • బాగుగా = చక్కగా

  • ధ్యానించు = ధ్యానము చేయి.

  • భవరోగమందు = ఈ సంసారమనే రోగానికి (ఆ ధ్యానమే పరమౌషధం/మందు).

• తాత్పర్యం: నీకున్న భోగభాగ్యాలను భగవద్భక్తుల సేవ కొరకే వినియోగించు. లౌకిక విషయాల సహవాసాలను రోసి (విడిచిపెట్టి), త్యాగరాజ వరదుడైన ఆ శ్రీహరిని నీ హృదయంలోనే చక్కగా ధ్యానించు. సంసారమనే భవరోగానికి ఆ స్వామి ధ్యానమే దివ్యౌషధం.

• విశేషాలు (వ్యాఖ్యానం):

  • భవరోగ వైద్యుడు: లౌకిక సుఖాల వెంట పడకుండా, నీ భోగభాగ్యాలను భాగవతుల (భక్తుల) సేవకై వినియోగించమని స్వామి హితవు పలికారు. అజ్ఞానుల సహవాసాన్ని విడిచిపెట్టి, శ్రీహరిని అంతరంగంలో నిరంతరం ధ్యానించాలి. ఈ సంసార రోగానికి (భవరోగమునకు) అంతకన్నా మంచి మందు లేదు. త్యాగరాజ స్వామి నయమున, భయమున కూడా తన మనస్సును మందలించడం ద్వారా జ్ఞాన, యోగ, భక్తి, వైరాగ్య సూత్రాలను ఈ కీర్తనలో అత్యంత అద్భుతంగా బోధించారు.