అనుపమగుణాంబుధి యని

 

అనుపమగుణాంబుధి యని

. అఠాణ - జంప - 

పల్లవి

అనుపమగుణాంబుధి యని నిన్ను

నెరనమ్మి యనుసరించినవాడ నైతి

• తాత్పర్యము: సాటిలేని ఉత్తమ గుణాలకు సముద్రుడవు అని నిన్ను మనస్ఫూర్తిగా నమ్మి, నిన్నే అనుసరిస్తున్నాను ఓ రామచంద్రా!

---

మొదటి చరణం

మనుపకయె యున్నావు మనుపతీ వ్రాసి మేననుప

మా కెవరు వినుమా దయ రాని

• తాత్పర్యము: ఓ మనువంశ రాజైన రామా! నన్ను రక్షించకుండా అలాగే ఉన్నావు. నా తలరాతను మార్చి, నన్ను ఆదుకోవడానికి నీవు తప్ప మాకు ఇంకెవరున్నారు? నా మొర విని నాపై దయ చూపించు.

• విశేషము: ఇక్కడ 'మనుపతి' అంటే మనువు యొక్క సంతతి అయిన మానవాళికి ప్రభువు అని అర్థం. నా శరీర యాత్ర సాగడానికి నీకన్నా వేరే ఆధారం లేదని భక్తుడు తన దీనావస్థను తెలుపుతున్నాడు.

---

రెండో చరణం

జనకజామాతవై జనకజామాతవై 

జనక జాలము చాలు చాలును హరీ

• తాత్పర్యము: ఓ హరీ! నీవు జనక మహారాజుకు అల్లుడివి (సీతాపతివి), అలాగే ఓ తండ్రీ! నీవు భూదేవి (సీతమ్మ తల్లి) తో సమానమైన ఓర్పు గలవాడవు. ఇక ఆలస్యం చేయకు, చాలు చాలు.

• విశేషము: ఇక్కడ పద చిత్రంతో కూడిన చమత్కారం ఉంది. 'జనకజా-మాత' అంటే సీతకు భర్త అని ఒక అర్థం, సీతకు తల్లి (భూదేవి) వంటి ఓర్పు కలవాడని మరో అర్థం.

---

మూడో చరణం

కనకపటధర నన్ను కన కపట మేల తను 

కనకపఠనము సేతుగాని బూని

• తాత్పర్యము: బంగారు వస్త్రాలను ధరించేవాడా! నన్ను రక్షించడానికి నీకింకా కపటమెందుకు? నా శరీరాన్ని, ధనాన్ని (లోకసంబంధమైన వాటిని) స్మరిస్తున్నాను తప్ప, నిన్ను సరిగ్గా స్మరించలేకపోతున్నాను అనే బాధతో భక్తుడు తన లోపాన్ని ఒప్పుకుంటున్నాడు.

---

నాలుగో చరణం

కలలోన నీవే సకలలోకనాథా కో

కల లోకువగ నిచ్చి గాచినది విని

• తాత్పర్యము: సకల లోకాలకు నాథుడవైన ఓ స్వామీ! కలలో కూడా నిన్నే స్మరిస్తున్నాను. గతంలో ద్రౌపదికి, గోపికలకు వస్త్రాలను (కోకలు) ఇచ్చి వారిని రక్షించిన నీ గొప్పతనం గురించి విని, నిన్ను నమ్ముకున్నాను.

• విశేషము: 'లోకువగ' అంటే వారి భక్తికి లోబడి (వశుడవై) అని అర్థం. భక్తుల రక్షణ కోసం భగవంతుడు ఎంతటికైనా దిగివస్తాడని ఇక్కడ అర్థం.

---

ఐదో చరణం

రాజకుల కలశాబ్ధిరాజ సురపాల

 గజ రాజరక్షక త్యాగరాజవినుత

• తాత్పర్యము: రాజవంశమనే సముద్రానికి చంద్రుడి వంటివాడా! దేవతలను పాలించేవాడా! గజేంద్రుడిని కాపాడినవాడా! త్యాగరాజు చేత కీర్తించబడే ఓ రామచంద్రా! నన్ను కాపాడు.

---

 ఈ కీర్తనలో త్యాగయ్య గారు పద చిత్రాలను (ఒకే పదం వేర్వేరు అర్థాలతో రావడం) ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. ముఖ్యంగా మొదటి చరణంలో తన నిస్సహాయతను తెలుపుతూ, మిగిలిన చరణాల్లో భగవంతుని గుణాలను, భక్త రక్షణ శీలతను కొనియాడారు.