Monday, August 3, 2026

వరశిఖివాహన వారిజలోచన

 


వరశిఖివాహన వారిజలోచన

సుప్రదీపం - ఆది - మేళకర్త 17

1. పల్లవి

సాహిత్యం:

వరశిఖివాహన వారిజలోచన

కురు శం తనుజితకుసుమశరాయుత ॥వరశిఖి॥

  • ప్రతిపదార్థం:

    • వర శిఖి వాహన = ఉత్తమమైన నెమలిని వాహనముగా గలవాడా!

    • వారిజ లోచన = పద్మముల వంటి నేత్రములు గలవాడా!

    • శం కురు (కురు శం) = సుఖమును/శ్రేయస్సును కలిగించుము!

    • తను జిత కుసుమ శర అయుత = శరీర సౌందర్యముచే పదివేల మన్మథులను సైతము జయించినవాడా!

  • తాత్పర్యము:

    • ఉత్తమమైన నెమలిని వాహనంగా కలిగి, తామర పూల వంటి కన్నులు ఉన్న ఓ సుబ్రహ్మణ్యస్వామీ! పదివేల మంది మన్మథుల సౌందర్యాన్ని జయించిన అందమైన శరీర రూపం గలవాడా! నాకు సుఖ శాంతులను ప్రసాదించు.

  • విశేషాలు:

    • ఇక్కడ కుమారస్వామి అత్యంత సుందరమూర్తి అని తెలుపడానికి పదివేల మంది మన్మథుల సౌందర్యం కలిగినవాడని, శ్రేష్ఠమైన నెమలిని వాహనంగా చేసుకున్నవాడని త్యాగరాజ స్వామి వర్ణించారు.

2. అనుపల్లవి

సాహిత్యం:

శరజభవాంబుద వాహనాది

సురనుతపాద సుగుణకుమార ॥వరశిఖి॥

  • ప్రతిపదార్థం:

    • శరజ భవ = రెల్లు పొదలలో జన్మించినవాడా (శరవణభవుడా)!

    • అంబుద వాహన ఆది = మేఘ వాహనుడైన ఇంద్రుడు మొదలగు,

    • సుర = దేవతలచే,

    • నుత పాద = స్తుతింపబడు పాదములు గలవాడా!

    • సుగుణ = మంచి గుణములు గలవాడా!

    • కుమార = ఓ కుమారస్వామీ!

  • తాత్పర్యము:

    • శరవణము (రెల్లు పొదలు) నందు జన్మించినవాడా, మేఘాన్ని వాహనంగా చేసుకున్న ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరిచే పూజింపబడే దివ్యమైన పాదాలు గలవాడా, నల్లని దివ్యమైన మంచి గుణాలు కలిగిన కుమారస్వామీ!

  • విశేషాలు:

    • స్వామివారి దివ్య మహిమను కీర్తిస్తూ, ఇంద్రాది దేవతలు సైతం ఆయన పాదపద్మాలను స్తుతిస్తారని ఇక్కడ విశేషంగా పేర్కొనబడింది.

3. చరణం

సాహిత్యం:

తారకసూర పద్మాసురతూల

దహన భూధరసుతానందన ధీర

శ్రీ రఘువీర భాగినేయాప్తమందార

గుణాకర త్యాగరాజార్చిత ॥వరశిఖి॥

  • ప్రతిపదార్థం:

    • తారక సూర పద్మాసుర... దహన = తారకాసురుడు, శూరపద్మాసురుడు మొదలగు వారలనే దూదికి అగ్ని వంటివాడా!

    • భూధర సుతా నందన = హిమవంతుని పుత్రికయగు పార్వతికి కుమారుడా!

    • ధీర = ధైర్యవంతుడా!

    • శ్రీ రఘువీర భాగినేయ = శ్రీరామునికి మేనల్లుడా!

    • ఆప్త మందార = ఆప్తులకు/భక్తులకు కల్పవృక్షము వంటివాడా!

    • గుణాకర = సద్గుణములకు నిలయుడా!

    • త్యాగరాజ అర్చిత = త్యాగరాజుచే పూజించబడినవాడా!

  • తాత్పర్యము:

    • తారకాసురుడు, శూరపద్ముడు మొదలైన రాక్షసులను దూదిని అగ్ని తగలబెట్టినట్లు సంహరించిన ధీరుడా! పార్వతీదేవి ముద్దుల పట్టీ, శ్రీరామునికి మేనల్లుడా, తన్ను నమ్ముకున్న భక్తులకు కల్పవృక్షంలా అడిగినవి ఇచ్చే దయామయుడా, సమస్త సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడా, త్యాగరాజుచే పూజలందుకునే స్వామీ!

  • విశేషాలు:

    • రాక్షస సంహారం కొరకు శివుని తేజస్సు కుమారస్వామిగా అవతరించిందని, అగ్ని స్వరూపులైన షట్ కృత్తికలు (ఆరుగురు కృత్తికా దేవులు) పెంచడం వల్ల ఆయన తేజోమయుడయ్యాడని వివరించబడింది.

    • త్యాగరాజ స్వామి తన ఇష్టదైవమైన శ్రీరాముడిని పార్వతీదేవి సోదరుడిగా భావించి, కుమారస్వామి శ్రీరామునికి "మేనల్లుడు" అని మధురమైన బంధుత్వాన్ని జోడించి, భక్తుల కోరికలు తీర్చే కల్పవృక్షంగా స్తుతించారు.

  • =========================
  • 1. సుప్రదీపం (రాగం)

    • ఇది ఈ కీర్తనను స్వరపరచిన రాగం పేరు.

    • 'సుప్రదీపం' అనేది 17వ మేళకర్త రాగమైన సూర్యకాంతం జన్య రాగం.

    • ఇది చాలా అరుదుగా పాడే మధురమైన రాగం. త్యాగరాజ స్వామివారు ఈ రాగంలో స్వరపరిచిన విశిష్టమైన కీర్తనలలో ఇది ఒకటి.

    2. ఆది (తాళం)

    • ఇది ఈ పాటను పాడే తాళం/లయ చట్రం.

    • సంగీతంలో 'ఆది తాళం' అనేది అత్యంత సాధారణమైన మరియు ప్రాచుర్యం పొందిన 8 అక్షరాల కాలపరిమితి గల తాళం (1 లఘువు + 2 ద్రుతాలు = 8 అక్షరకాళాలు).

    3. మేళకర్త 17

    • కర్ణాటక సంగీతంలో ప్రధానమైన 72 జనక రాగాలను (సప్తస్వరాల సంపూర్ణ కలయికలను) మేళకర్త రాగాలు అంటారు.

    • క్రమసంఖ్య 17 వ మేళకర్త రాగం పేరు "సూర్యకాంతం".

    • సుప్రదీపం రాగం ఈ 17వ మేళకర్త రాగమైన సూర్యకాంతం నుంచి పుట్టినది (జన్య రాగం) అని సూచించడానికి "మేళకర్త 17" అని రాస్తారు.

No comments:

Post a Comment

నాదతనుమనిశం శంకరం

  నాదతనుమనిశం శంకరం రాగం: చిత్తరంజని | తాళం: ఆది | మేళకర్త: 19 కీర్తన: పల్లవి: నాదతనుమనిశం శంకరం నమామి మే మనసా శిరసా ॥నాదతను॥ అనుపల్లవి: మోద...