అతడే ధన్యుడురా ఓ మనసా

 త్యాగరాజ స్వామి రచించిన "అతడే ధన్యుడురా ఓ మనసా" రాగం: కాపి, తాళం: చాపు) 

---

పల్లవి

అతడే ధన్యుడురా ఓ మనసా

తాత్పర్యం: ఓ మనసా! ఈ లోకంలో ధన్యుడు (పుణ్యాత్ముడు/కృతార్థుడు) అని ఎవరిని అంటారో తెలుసా? కింద చెప్పబడిన లక్షణాలు కలిగిన వాడే నిజమైన ధన్యుడు.

---

చరణం 1

సతతయానసుత ధృతమైన

సీతాపతి పాదయుగముల సతతము స్మరియించు

• తాత్పర్యం: వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు తన హృదయంలో నిరంతరం ధరించే ఆ సీతారాముని పాదపద్మాలను, ఎల్లప్పుడూ స్మరించేవాడే ధన్యుడు.

• విశేషం: భక్తికి నిదర్శనమైన హనుమంతుని మార్గంలో నడుస్తూ, రామపాదాలను ఆశ్రయించడం ఉత్తమమని ఇక్కడ భావం.

---

చరణం 2

వెనకతీక తన మనసు రంజిల్గ

ఘనమైన నామకీర్తనపరుడై నట్టి

• తాత్పర్యం: వెనుకాడకుండా (సందేహం లేకుండా), మనసు నిండా సంతోషంతో భగవంతుని నామ సంకీర్తన చేసేవాడే ధన్యుడు.

• విశేషం: భజన చేసేటప్పుడు లోకరీతిని పట్టించుకోకుండా, నిర్మలమైన మనసుతో భగవంతుని నామాన్ని గానం చేయాలి.

---

చరణం 3

తుంబురువలె తన తంబురబట్టి, ద

యాంబుధి సన్నిధానంబున నటియించు

• తాత్పర్యం: దేవగంధర్వుడైన తుంబురుని వలె చేతిలో తంబుర పట్టి, దయాసముద్రుడైన ఆ స్వామి సన్నిధిలో పరవశంతో నాట్యం చేస్తూ కీర్తించేవాడే ధన్యుడు.

---

చరణం 4

ఛాయకు సుజనుల బాయక తానును

పాయమునను పొద్దు హాయిగ గడిపిన

• తాత్పర్యం: నీడను వదలని విధంగా ఎల్లప్పుడూ సత్పురుషుల (మంచి వారు) సహవాసాన్ని కోరుకుంటూ, కాలాన్ని వృథా చేయకుండా హాయిగా గడిపేవాడే ధన్యుడు.

• విశేషం: ఇక్కడ 'ఛాయ' అంటే ఆశ్రయం. సజ్జనుల సాంగత్యం వల్ల మనసు పవిత్రమవుతుంది.

---

చరణం 5

కరివరదుని తత్వ మెరుకను మరిగించి

అరిషడ్వర్గములను పరవలేక తిరుగు

• తాత్పర్యం: గజేంద్రుని కాపాడిన ఆ స్వామి యొక్క తత్త్వ జ్ఞానాన్ని తెలుసుకుని, కామ క్రోధాది అరిషడ్వర్గాలను జయించి, ఏ భయమూ లేకుండా స్వేచ్ఛగా తిరిగేవాడే ధన్యుడు.

• విశేషం: అంతర్గత శత్రువులైన అరిషడ్వర్గాలను అదుపులో ఉంచుకోవడమే నిజమైన విజయం.

---

చరణం 6

ఉల్ల ప్రతాపము చల్ల జేసి యన్ని

కల్లలనుచు నెంచి సల్లాపమున నుండు

• తాత్పర్యం: మనసులోని తాపాన్ని (అశాంతిని) చల్లార్చుకుని, ఈ లోక భోగాలన్నీ అబద్ధమని (శాశ్వతం కాదని) గ్రహించి, భగవంతుని ధ్యానంలో ఆనందంగా ఉండేవారు ధన్యులు.

---

చరణం 7

ఆర్తిని మరియు ప్రవృత్తిని తొలగించే

కీర్తి గలిగిన రామమూర్తిని నెరనమ్ము

• తాత్పర్యం: సంసార దుఃఖాన్ని, లౌకిక విషయాల మీద ఉన్న ఆసక్తిని తొలగించే సమర్థుడైన శ్రీరామచంద్రుని సంపూర్ణంగా నమ్ముకున్నవాడే ధన్యుడు.

---

చరణం 8

కలుగని నిజ విప్రకులమున జన్మించి,

నిలువమగు ముక్తిఫలమును జేకొన్న

• తాత్పర్యం: ఉత్తమమైన బ్రాహ్మణ కులంలో జన్మించి, శాశ్వతమైన ముక్తి అనే ఫలాన్ని పొందినవాడే ధన్యుడు.

• విశేషం: ఇక్కడ కులం కంటే భగవంతుని అనుగ్రహంతో పొందే 'ముక్తి' ముఖ్యం.

---

చరణం 9

కాసు వీసముల కోసము ఆశతో

వేషము ధరియించి మోసము జందని

• తాత్పర్యం: డబ్బు కోసం ఆశపడి, రకరకాల వేషాలు వేస్తూ ఇతరులను మోసం చేయని వాడే నిజమైన ధన్యుడు.

• విశేషం: కేవలం బాహ్య ఆడంబరాల కోసం భక్తిని ప్రదర్శించకూడదు.

---

చరణం 10

కర్మనిష్ఠుడైన ధర్మశీలుడైన

శర్మ రామనామ మర్మము దెలిసిన

• తాత్పర్యం: విధిగా చేయాల్సిన పనులను (కర్మలను) చేస్తూ, ధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ, రామనామంలో ఉన్న రహస్యాన్ని (మర్మాన్ని) గ్రహించి సుఖాన్ని పొందేవాడు ధన్యుడు.

---

చరణం 11

అందముగా నామమందఱు జేసిన

సుందర రామునియందు లక్ష్యము బెట్టు

• తాత్పర్యం: అందరూ కలిసి నామ సంకీర్తన చేస్తున్నప్పటికీ, తన మనసును మాత్రం ఆ సుందర రామునిపైనే లగ్నం చేసేవాడే ధన్యుడు.

---

చరణం 12 (ముగింపు)

ఇన్ని పాట్లకు సర్వోన్నతమౌ సుఖ

మున్నదనుభవించుకొన్న వాడెవడో

రాజస జనులతో ద జతగూడక

రాజిల్లు శ్రీత్యాగరాజ నుతుని నమ్ము

• తాత్పర్యం: ఎన్ని కష్టాలు పడినా, వాటన్నిటికంటే గొప్పదైన భగవదానందాన్ని ముందే అనుభవించగలిగే వాడు ధన్యుడు. రాజస గుణం (అహంకారం/అధికారం) కలవారితో స్నేహం చేయకుండా, త్యాగరాజుచే కొలవబడే ఆ పరమాత్మను నమ్ముకున్నవాడే నిజమైన ధన్యుడు.

---

విశేషాలు:

ఈ కీర్తన ద్వారా త్యాగయ్య మనకు ఇచ్చే సందేశం ఏమిటంటే - కేవలం మంత్రాలు చదవడం లేదా వేషాలు వేయడం భక్తి కాదు. అరిషడ్వర్గాలను జయించి, సజ్జన సాంగత్యం చేస్తూ, లోక ఆశలకు దూరంగా ఉండి, రామ నామ మర్మాన్ని తెలుసుకోవడమే నిజమైన సాధన. అప్పుడే మనిషి "ధన్యుడు" అవుతాడు.