కనకన రుచిరా

 వరాళి - ఆది

కనకన రుచిరా కనకవసన! నిన్ను

॥కనకన॥

దినదినమును మనసున చదువున నిన్ను

॥కనకన॥

పాలుగారు మోమున శ్రీ య-

పార మహిమ దనరు నిన్ను

॥కనకన॥

కలకలమను ముఖకళగలిగిన సీత

కులుకుచు నోరకన్నులను జూచె నిన్ను

॥కనకన॥

బాలార్కాభ! సుచేల! మణిమయ

మాలాలంకృత కంధర! సరసిజాక్ష! వర క

పోల సురుచిర కిరీటధర! సతతంబు మనసారగ

॥కనకన॥

సాపత్నీ మాతయౌ సురుచివే

కర్ణశూల మైనమాట వీనుల

చురుక్కున తాళక శ్రీహరిని

ధ్యానించి సుఖింపగలేదా యటు

॥కనకన॥

మృగమదలామ శుభనిటల

వరజటాయు మోక్షఫలద

పవమానసుతుడు నీదు మహిమదెల్ప సీత

తెలిసి వలచి సొక్క లేదా రీతి నిన్ను

॥కనకన॥

సుఖాస్పధ విముఖాంబుధర పవన విదేహమానస

విహారాప్త సురభూజ మానితగుణాంక! చిదానంద!

ఖగతురంగ ధృతరథాంగ! పరమదయాకర!

కరుణారస వరుణాలయ! భయాపహర! శ్రీరఘుపతే!

॥కనకన॥

ప్రేమమీఱు కరముల నీదుపాదకమలము

బట్టుకొనువాడు సాక్షి రామనామ రసికుడు కైలాస

సదనుడు సాక్షి మఱియు నారద పరాశర శుకశౌనక

పురందర నగజాధరజ ముఖ్యులు సాక్షి గాద!

సుందరేశ! సుఖకలశాంబుధివాసా! శ్రితులకే

॥కనకన॥

సతతము ప్రేమ పూరితుడగు త్యాగరాజ

నుత! ముఖజిత కుముద! హిత! వరద! నిన్ను

॥కనకన॥

పల్లవి: కనకన రుచిరా కనకవసన! నిన్ను

• తాత్పర్యము: బంగారు వస్త్రమును ధరించిన ఓ శ్రీరామా! నిన్ను చూచిన కొద్దీ ఇంకా చూడాలనిపిస్తోంది. నీ రూపము చూస్తున్న కొద్దీ ఎంతో రుచికరంగా (ఆనందదాయకంగా) ఉంది.

అనుపల్లవి: దినదినమును మనసున చదువున నిన్ను కనకన రుచిరా

• తాత్పర్యము: ప్రతి రోజూ నా మనసులో నిన్నే ధ్యానిస్తున్నాను. చదువులలో (శాస్త్రాలలో) వర్ణించబడిన నీ రూపాన్ని చూస్తున్న కొద్దీ మక్కువ పెరుగుతోంది.

చరణములు: 1. పాలుగారు మోమున శ్రీ యపార మహిమ దనరు నిన్ను

• తాత్పర్యము: పాలు గారుతున్నట్లుండే నీ అతి సుందరమైన ముఖమునందు, అంతులేని మహిమలు ప్రకాశిస్తున్నాయి. అట్టి నిన్ను చూచుట ఎంతో ఆనందము.

2. కలకలమను ముఖకళగలిగిన సీత కులుకుచు నోరకన్నులను జూచె నిన్ను

• తాత్పర్యము: ప్రకాశవంతమైన ముఖము కల సీతాదేవి, మురిపెంగా తన ఓరకంటి చూపుతో నిన్ను చూస్తోంది. ఆ దృశ్యము అత్యంత మనోహరము.

3. బాలార్కాభ! సుచేల! మణిమయ మాలాలంకృత కంధర! సరసిజాక్ష! వర కపోల సురుచిర కిరీటధర! సతతంబు మనసారగ

• ప్రతిపదార్థము:

  • బాలార్కాభ: ఉదయ సూర్యుని వంటి కాంతి కలవాడా!

  • సుచేల: మంచి వస్త్రములు ధరించినవాడా!

  • మణిమయ మాలాలంకృత కంధర: మణుల హారములతో అలంకరింపబడిన మెడ కలవాడా!

  • సరసిజాక్ష: పద్మముల వంటి కన్నులు కలవాడా!

  • వర కపోల సురుచిర కిరీటధర: శ్రేష్ఠమైన చెక్కిళ్లు, అందమైన కిరీటము ధరించినవాడా!

• తాత్పర్యము: ఇన్ని అలంకారములతో వెలిగిపోతున్న నిన్ను మనసారా చూస్తుంటే ఎంతో ఆనందంగా ఉంది.

4. సాపత్నీ మాతయౌ సురుచివే కర్ణశూల మైనమాట వీనుల చురుక్కున తాళక శ్రీహరిని ధ్యానించి సుఖింపగలేదా యటు

• తాత్పర్యము: సవతి తల్లి అయిన సురుచి అన్న కఠినమైన మాటలు చెవులకు శూలములా తగిలినప్పుడు, భరించలేక ధ్రువుడు నిన్ను ధ్యానించి శాశ్వత సుఖాన్ని (ధ్రువపదవిని) పొందలేదా!

5. మృగమదలామ శుభనిటల వరజటాయు మోక్షఫలద పవమానసుతుడు నీదు మహిమదెల్ప సీత తెలిసి వలచి సొక్క లేదా రీతి నిన్ను

• తాత్పర్యము: కస్తూరి తిలకముతో ప్రకాశించే నుదురు కలవాడా! జటాయువుకు మోక్షమునిచ్చినవాడా! హనుమంతుడు నీ మహిమలను చెప్పగా విని, సీతాదేవి నిన్ను ప్రేమించి మైమరచిపోలేదా!

6. సుఖాస్పధ విముఖాంబుధర పవన విదేహమానస విహారాప్త సురభూజ మానితగుణాంక! చిదానంద! ఖగతురంగ ధృతరథాంగ! పరమదయాకర! కరుణారస వరుణాలయ! భయాపహర! శ్రీరఘుపతే!

• తాత్పర్యము: సుఖాలకు నిలయమైనవాడా! భక్తి లేనివారనే మేఘాలను చెదరగొట్టే గాలి వంటివాడా! జనక మహారాజు మనసులో విహరించేవాడా! గరుడ వాహనుడా! చక్రమును ధరించినవాడా! దయాసముద్రుడవైన ఓ రఘుపతీ, నీ రూపము చూచిన కొద్దీ ఆనందం కలుగుతోంది.

7. ప్రేమమీఱు కరముల నీదుపాదకమలము బట్టుకొనువాడు సాక్షి రామనామ రసికుడు కైలాస సదనుడు సాక్షి మఱియు నారద పరాశర శుకశౌనక పురందర నగజాధరజ ముఖ్యులు సాక్షి గాద! సుందరేశ! సుఖకలశాంబుధివాసా! శ్రితులకే

• తాత్పర్యము: నీ పాద పద్మాలను ప్రేమతో పట్టుకునే ఆంజనేయుడు, నీ నామమును జపించే పరమశివుడు, మరియు నారద, పరాశర, శుక, శౌనక వంటి మహర్షులందరూ నీ దివ్య మంగళ స్వరూపానికి సాక్షులు కారా!

  
  

8. సతతము ప్రేమ పూరితుడగు త్యాగరాజ నుత! ముఖజిత కుముద! హిత! వరద! నిన్ను కనకన రుచిరా

• తాత్పర్యము: ఎల్లప్పుడూ ప్రేమతో నిండిన త్యాగరాజుచే స్తుతింపబడేవాడా! చంద్రుని మించిన ముఖవర్చస్సు కలవాడా! వరములిచ్చే దాతా! నిన్ను చూచిన కొద్దీ తనివి తీరడం లేదు.

  కనకన రుచిరా (వరాళి రాగం - ఆది తాళం) - విశేషాలు:

  1. నిరంతర నూతనత్వం: ఈ కీర్తన యొక్క ప్రధాన విశేషం దాని పల్లవిలోనే ఉంది. "కనకన రుచిరా" అంటే చూచిన కొద్దీ మళ్ళీ చూడాలనిపించే అందం అని అర్థం. భగవంతుని రూపం ఎప్పుడూ పాతబడదని, ప్రతిక్షణం కొత్తగా, మరింత రుచికరంగా (ఆనందదాయకంగా) ఉంటుందని త్యాగయ్య ఇక్కడ వర్ణించారు.

  2. వరాళి రాగ ప్రాశస్త్యం: సంగీత శాస్త్రం ప్రకారం వరాళి రాగం నేర్చుకోవడం లేదా పాడటం కొంచెం కష్టతరమైనది. అటువంటి క్లిష్టమైన రాగంలో త్యాగయ్య అత్యంత మధురమైన సాహిత్యంతో ఈ కీర్తనను మలిచారు. ఇది భక్తి మరియు సంగీత పాండిత్యాల కలయిక.

  3. భక్తుల సాక్ష్యం: ఈ కీర్తనలో త్యాగయ్య తన మాటలకే పరిమితం కాకుండా, రాముని సౌందర్యానికి సాక్షులుగా గొప్పవారిని పేర్కొన్నారు.

     • నిరంతరం రాముని పాదాలను పట్టుకుని ఉండే ఆంజనేయుడు,

     • రామనామ రసికుడైన పరమశివుడు,

     • నారద, పరాశర, శుక మహర్షులు మొదలైన వారందరూ రాముని రూపం చూసి మైమరచినవారేనని చెప్పారు.

  4. సీతాదేవి ప్రేమ: సీతాదేవి తన ఓరకంటి చూపుతో (నోరకన్నులను జూచె) రాముని చూస్తూ మురిసిపోతుంటుందని వర్ణించడం ద్వారా, ఆ దంపతుల మధ్య ఉన్న అనురాగాన్ని మరియు రాముని ఆకర్షణీయతను త్యాగయ్య అద్భుతంగా చిత్రించారు.

  5. చారిత్రక ఘట్టాల ప్రస్తావన:

     • ధ్రువుని కథ: సవతి తల్లి మాటలకు నొచ్చుకున్న ధ్రువుడు భగవంతుని ధ్యానించి ఎలా సుఖించాడో ప్రస్తావించారు.

     • జటాయువు: జటాయువుకు మోక్షం ఇచ్చిన రాముని కరుణను కొనియాడారు.

     • హనుమంతుడు: హనుమంతుడు రాముని మహిమలు చెప్పగా విని సీతమ్మ పరవశించిన తీరును వివరించారు.

  6. అలంకార వర్ణన: రాముని ముఖ వర్చస్సు, కస్తూరి తిలకం, కిరీటం మరియు మణిహారాల అలంకరణను వర్ణిస్తూ.. అది కంటికి విందు చేసే 'చిదానంద' రూపమని కీర్తించారు.

  క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, 'కనకన రుచిరా' కీర్తన భగవంతుని అపురూప సౌందర్యాన్ని ఆరాధించే ఒక అద్భుతమైన కీర్తన. నిరంతరం దైవచింతనలో ఉండే భక్తుడికి దేవుడు ప్రతిరోజూ కొత్తగా ఎలా కనిపిస్తాడో ఈ కీర్తన నిరూపిస్తుంది.