సాధించెనే ఓ మనసా

 ఆరభి - ఆది

సాధించెనే ఓ మనసా ॥ సాధించెనే॥

బోధించిన సన్మార్గ వచనముల

బొంకుజేసి తాబట్టిన పట్టు ॥సాధించెనే॥

సమయానికి తగు మాటలాడెనే

దేవకీ వసుదేవుల నేగించినటు ॥సమయానికి॥

రంగేశుడు సద్గంగా జనకుడు,

సంగీత సంప్రదాయకుడు, ॥సమయానికి॥

గోపీజన మనోరథ మొసంగలేకనే

గేలియు జేసేవాడు ॥సమయానికి॥

వనితల సదా సొక్కజేయుచును

మ్రొక్క జేసే పరమాత్ము డదియుగాక,

యశోదతనయుడంచు ముదంబునను

ముద్దుబెట్ట నవ్వుచుండు హరి ॥సమయానికి॥

పరమ భక్తవత్సలుడు

సగుణపారావారుండా జన్మ మ

నఘ డీ కలిబాధల దీర్చువా డనుచు

నే హృదంబుజమున జూచుచుండగ ॥సమయానికి॥

హరే! రామచంద్ర రఘుకులేశ మృదుసుభాష

శేషశయన పరనారీ సోదరాజ విరాజ తురగ రాజ

రాజనుత నిరామయాప ఘన సరసీరుహదళాక్ష

యనుచు వేడుకొన్నను తా బ్రోవకను ॥సమయానికి॥

శ్రీ వేంకటేశ సుప్రకాశ సర్వోన్నత సజ్జసమానస

నికేతన కనకాంబరధర లసన్మకుట కుండల విరాజిత

హరేయనుచు నే పొగడగా త్యాగరాజగేయుడు

మానవేంద్రుడయిన రామచంద్రుడు ॥సమయానికి॥

సద్భక్తులనడతలిట్లనెనే

అమరికగా నా పూజ కొనెనే అలుగవద్దనెనే

విముఖులతో జేరబోకుమనెనే, వెతగల్గిన తాళుకొమ్మనెనే

దమశమాది సుఖదాయకుడగు

శ్రీ త్యాగరాజ నుతుడు చెంతరాకనే ॥సాధించెనే॥

పల్లవి: సాధించెనే ఓ మనసా ॥సాధించెనే॥

• తాత్పర్యము: ఓ మనసా! (ఆ శ్రీకృష్ణుడు తాను అనుకున్నది) సాధించాడు సుమా!

అనుపల్లవి: బోధించిన సన్మార్గ వచనముల బొంకుజేసి తాబట్టిన పట్టు ॥సాధించెనే॥

• తాత్పర్యము: తాను బోధించిన మంచి మాటలను (ధర్మాలను) పక్కన పెట్టి, తాను పట్టిన పట్టునే నెగ్గించుకున్నాడు.

చరణములు: 1. సమయానికి తగు మాటలాడెనే దేవకీ వసుదేవుల నేగించినటు ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: సమయానికి తగినట్లుగా (చమత్కారంగా) మాటలాడతాడు. తన తల్లిదండ్రులైన దేవకీవసుదేవులను కూడా (కారాగారంలో ఉండనిచ్చి) కష్టపెట్టినట్లుగా ప్రవర్తించాడు.

2. రంగేశుడు సద్గంగా జనకుడు, సంగీత సంప్రదాయకుడు, ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: శ్రీరంగనాథుడు, గంగానదికి జన్మనిచ్చినవాడు మరియు సంగీత సంప్రదాయాన్ని ఎరిగినవాడు (అయినప్పటికీ తన ఇష్టమే సాగించుకున్నాడు).

3. గోపీజన మనోరథ మొసంగలేకనే గేలియు జేసేవాడు ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: గోపికల కోరికలను తీర్చకుండా, వారిని గేలి చేస్తూ ఆనందించేవాడు.

4. వనితల సదా సొక్కజేయుచును మ్రొక్క జేసే పరమాత్ము డదియుగాక, యశోదతనయుడంచు ముదంబునను ముద్దుబెట్ట నవ్వుచుండు హరి ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: స్త్రీలను తన సౌందర్యంతో మైమరపింపజేసి, తనకు మ్రొక్కేలా చేస్తాడు. యశోదమ్మ తన కొడుకని ప్రేమతో ముద్దుపెట్టుకోబోతే, ఆ పరమాత్ముడు తన మాయావిలాసంతో నవ్వుతూ ఉంటాడు.

5. పరమ భక్తవత్సలుడు సగుణపారావారుండా జన్మ మ నఘ డీ కలిబాధల దీర్చువా డనుచు నే హృదంబుజమున జూచుచుండగ ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: ఆయన భక్తవత్సలుడని, గుణవంతుడని, జన్మరహితుడని మరియు ఈ కలియుగ బాధలను తీర్చేవాడని నేను నా హృదయకమలంలో నిరంతరం ధ్యానిస్తున్నాను.

6. హరే! రామచంద్ర రఘుకులేశ మృదుసుభాష శేషశయన పరనారీ సోదరాజ విరాజ తురగ రాజ రాజనుత నిరామయాప ఘన సరసీరుహదళాక్ష యనుచు వేడుకొన్నను తా బ్రోవకను ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: ఓ రామచంద్రా! రఘువంశ శ్రేష్ఠుడా! శేషశయనా! పరస్త్రీలకు సోదరుని వంటివాడా! గరుడ వాహనా! అని ఎన్నో విధాలుగా వేడుకున్నా, ఆయన వెంటనే వచ్చి నన్ను కాపాడకుండా తన పట్టునే సాధించుకున్నాడు.

7. శ్రీ వేంకటేశ సుప్రకాశ సర్వోన్నత సజ్జసమానస నికేతన కనకాంబరధర లసన్మకుట కుండల విరాజిత హరేయనుచు నే పొగడగా త్యాగరాజగేయుడు మానవేంద్రుడయిన రామచంద్రుడు ॥సమయానికి॥

• తాత్పర్యము: వేంకటేశ్వరునిగా ప్రకాశించేవాడా! సజ్జనుల మనసులలో నివసించేవాడా! బంగారు వస్త్రాలు, కిరీట కుండలాలు ధరించినవాడా! అని నేను పొగుడుతున్నా, ఆ రామచంద్రుడు (నా దగ్గరకు రాకుండా) తన లీలలను కొనసాగిస్తున్నాడు.

8. సద్భక్తులనడతలిట్లనెనే అమరికగా నా పూజ కొనెనే అలుగవద్దనెనే విముఖులతో జేరబోకుమనెనే, వెతగల్గిన తాళుకొమ్మనెనే దమశమాది సుఖదాయకుడగు శ్రీ త్యాగరాజ నుతుడు చెంతరాకనే ॥సాధించెనే॥

• తాత్పర్యము: భక్తుల నడవడిక ఇలా ఉండాలని చెబుతాడు. నా పూజలు అందుకుంటాడు. తనపై కోపం వద్దు అంటాడు. భక్తి లేనివారితో చేరవద్దని, కష్టాలు వచ్చినా ఓర్చుకోమని హితవు చెబుతాడు. కానీ, త్యాగరాజునిచే స్తుతింపబడే ఆ స్వామి, మాత్రం నా చెంతకు రాకుండా (తాను అనుకున్నట్లుగా నన్ను పరీక్షించడంలో) విజయం సాధించాడు.                     సాధించెనే (ఆరభి రాగం - ఆది తాళం) - విశేషాలు:

  1. చమత్కారం మరియు నిందాగీతి: ఈ కీర్తన ఒక విలక్షణమైన శైలిలో సాగుతుంది. పైకి శ్రీకృష్ణుడిని నిందిస్తున్నట్లు (వ్యాజనింద) అనిపించినా, అంతరార్థంలో ఆయన మహిమలను కొనియాడటమే దీని ఉద్దేశ్యం. "సాధించెనే" అంటే "తాను అనుకున్నది నెగ్గించుకున్నాడు" అని అర్థం.

  2. సమయస్ఫూర్తి: భగవంతుడు "సమయానికి తగు మాటలాడెనే" అని త్యాగయ్య అంటారు. అంటే ఏ సమయంలో ఎలా మాట్లాడాలో, ఎవరిని ఎలా తన మాయతో మురిపించాలో ఆయనకు బాగా తెలుసునని అర్థం.

  3. భగవంతుని పట్టుదల: దేవుడు తన భక్తులను పరీక్షించేటప్పుడు ఎంత కఠినంగా ఉంటాడో, తాను పట్టిన పట్టును ఎలా నెగ్గించుకుంటాడో ఇందులో వివరించారు. తన తల్లిదండ్రులైన దేవకీ వసుదేవులను కూడా కష్టపెట్టాడని చెప్పడం ద్వారా భగవంతుని లీలా విశేషాన్ని తెలియజేశారు.

  4. బోధనలు - ఆచరణ: శ్రీకృష్ణుడు లోకానికి ఎన్నో ధర్మాలు బోధించినా, తన విషయానికి వచ్చేసరికి అవన్నీ పక్కన పెట్టి తన ఇష్టమే సాగిస్తాడని చమత్కరించారు.

  5. మధుర భక్తి: యశోదమ్మ ముద్దుపెట్టుకోబోతే నవ్వడం, గోపికలను గేలి చేయడం వంటి బాలకృష్ణుని లీలలను ప్రస్తావించడం ద్వారా మధుర భక్తిని చాటారు.

  6. సదుపదేశం: చివరి చరణంలో భగవంతుడు భక్తులకు ఇచ్చే ఉపదేశాలను త్యాగయ్య పొందుపరిచారు. "అలుగవద్దు" (కోపగించుకోవద్దు), "విముఖులతో జేరబోకు" (భక్తి లేని వారితో స్నేహం చేయకు), "వెతగల్గిన తాళుకొమ్ము" (కష్టాలు వచ్చినా ఓర్చుకో) వంటి విలువైన సూచనలు ఇందులో ఉన్నాయి.

  7. సంగీత సౌందర్యం: ఆరభి రాగంలోని చురుకుదనం ఈ కీర్తనలోని చమత్కారానికి, భావానికి చక్కగా సరిపోతుంది. భగవంతుడు తన భక్తుడిని లొంగదీసుకుని, తన దారికి తెచ్చుకోవడమే ఇందులో అసలైన "సాధించడం".

  క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, భగవంతుని మాయావిలాసాలను, ఆయన తన భక్తులపై చూపే విలక్షణమైన ప్రేమను ఈ కీర్తన అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.