దుడుకుగల నన్నే దొరకొడుకు బ్రోచురా

 గౌళ - ఆది

దుడుకుగల నన్నే దొరకొడుకు బ్రోచురా ఎంతో

॥దుడుకు॥

కడు దుర్విషయాకృష్టుడై గడియ గడియకు నిండారు

॥దుడుకు॥

శ్రీవనితా హృత్కుముదాబ్జ, అవాఙ్మానసగోచర

సకల భూతములయందు నీవై యుండగా మదిలేక బోయిన

॥దు॥

చిఱుతప్రాయములనాడే, భజనామృత రసవిహీన కుతర్కుడైన

॥దు॥

పరధనముల కొఱకు నొరుల మది

కరగబలికి కడుపునింప తిరిగినట్టి

॥దు॥

తన మదిని భువిని సౌఖ్యపు జీ-

వనమె యనుచు సదా దినములు గడిపే

॥దు॥

తెలియని నటవిట క్షుద్రులు వనితలు

స్వవశమవుట కువదిశించి,

సంతసిల్లి స్వరలయంబు లెఱుంగకను

శిలాత్ములై సుభక్తులకు సమానమను

॥దు॥

దృష్టికి సారంబగు లలనా సదనార్భక

సేవామిత ధనాదులను,

దేవాదిదేవ నెర నమ్మితి గాకను

నీ పదాబ్జ భజనంబు మఱచిన

॥దు॥

చక్కని ముఖకమలంబును సదా

నా మదిలో స్మరణ లేకనే

దుర్మదాంధ జనులకోరి పరి-

తాపములచేదగిలి నొగిలి

దుర్విషయ దురాసలను రోయలేక

సతత మపరాధినయి, చపలచిత్తుడనైన

॥దు॥

మానవతను దుర్లభమనుచు నెంచి

పరమానంద మొందలేక,

మదమత్సర కామలోభమోహాలకు

దాసుడయి మోసబోతిగాక,

మొదటి కులజుడగుచు భువివి

శూద్రుల పనులు సల్పుచునుంటినిగాక,

నరాధములును రోయ రసవిహీన-

మయినను సాధింప తారుమారు

సతులకు కొన్నాళ్ళస్తికై సుతులకి కొన్నాళ్ళు

ధనపతులకై తిరిగితినయ్య

త్యాగరాజాప్త ఇటువంటి

॥దు॥

పల్లవి: దుడుకుగల నన్నే దొరకొడుకు బ్రోచురా ఎంతో

• ప్రతిపదార్థము:

  • దుడుకు: నేరము/చెడ్డ పనులు.

  • దొరకొడుకు: ఇక్కడ శ్రీరాముడిని ఉద్దేశించి (దశరథుని కుమారుడు అని) సామాన్య వాడుకలో "నీకన్న మరెవరు నన్ను కాపాడగలరు" అని అర్థం.

• తాత్పర్యము: ఎన్నో నేరములు చేసిన నన్ను, నీకన్నా మరెవరు రక్షించగలరు?.

అనుపల్లవి: కడు దుర్విషయాకృష్ణుడై గడియ గడియకు నిండారు

• ప్రతిపదార్థము:

  • కడు: మిక్కిలి.

  • దుర్విషయాకృష్ణుడు: చెడ్డ విషయాల (కోరికల) వైపు ఆకర్షింపబడినవాడు.

  • గడియ గడియకు: ప్రతి క్షణము.

  • నిండారు: పూర్ణమైన/ఎక్కువైన.

• తాత్పర్యము: చెడ్డ కోరికల పట్ల ఆకర్షితుడనై, ప్రతి క్షణము పాపాలు చేస్తున్న నన్ను ఎవరు బ్రోచురా?.

చరణములు: 1. శ్రీవనితా హృత్కుముదాబ్జ, అవాఙ్మానసగోచర సకల భూతములయందు నీవై యుండగా మదిలేక బోయిన

• ప్రతిపదార్థము:

  • శ్రీవనితా హృత్కుముదాబ్జ: లక్ష్మీదేవి మనసనే కలువకు చంద్రుని వంటివాడా!.

  • అవాఙ్మానసగోచర: మాటలకు, మనసుకూ అందనివాడా!.

• తాత్పర్యము: అంతటా నీవే నిండి ఉన్నావని తెలియక, రాగద్వేషాలతో తిరుగుతున్న నన్ను ఏ దొరకొడుకు కాపాడును?.

2. చిఱుతప్రాయములనాడే, భజనామృత రసవిహీన కుతర్కుడైన

• ప్రతిపదార్థము:

  • చిఱుతప్రాయము: చిన్న వయస్సు.

  • భజనామృత రసవిహీన: భజన అనే అమృతం పట్ల ఆసక్తి లేనివాడు.

  • కుతర్కుడు: పనికిరాని వాదనలు (కుతర్కములు) చేసేవాడు.

• తాత్పర్యము: చిన్నతనం నుండే భజన మాని, పనికిమాలిన వాదనలతో కాలం గడిపిన నన్ను ఎవరు కాపాడతారు?

3. పరధనముల కొఱకు నొరుల మది కరగబలికి కడుపునింప తిరిగినట్టి

• తాత్పర్యము: ఇతరుల సొమ్ము కోసం వారి మనసు కరిగేలా అబద్ధాలు చెప్పి, కేవలం నా కడుపు నింపుకోవడం కోసమే తిరిగిన నేరస్థుడను నేను.

4. తన మదిని భువిని సౌఖ్యపు జీవనమె యనుచు సదా దినములు గడిపే

• తాత్పర్యము: ఈ భూమి మీద భౌతిక సుఖాలే శాశ్వతమని భావిస్తూ, నిరంతరం అవే కోరుకుంటూ రోజులు గడిపిన పాపిని.

5. తెలియని నటవిట క్షుద్రులు వనితలు స్వవశమవుట కుపదిశించి, సంతసిల్లి స్వరలయంబు లెఱుంగకను శిలాత్ములై సుభక్తులకు సమానమను

• ప్రతిపదార్థము:

  • స్వవశమవుట: తమకు లోబడటం.

  • ఉపదిశించి: ఉపదేశించి.

  • శిలాత్ములు: కఠినమైన మనసు గలవారు.

• తాత్పర్యము: తప్పుడు మార్గాల్లో స్త్రీలను వశం చేసుకుంటూ, సంగీతంలో స్వరలయలు తెలియకపోయినా, తామే గొప్ప భక్తులమని విర్రవీగే రాతి గుండె కలవారితో సమానమని భావించిన వాడను.

6. దృష్టికి సారంబగు లలనా సదనార్భక సేవామిత ధనాదులను, దేవాదిదేవ నెర నమ్మితి గాకను నీ పదాబ్జ భజనంబు మఱచిన

• ప్రతిపదార్థము:

  • లలనా: స్త్రీ.

  • సదన: ఇల్లు.

  • ఆర్భక: పిల్లలు.

  • సేవ: పరిచారకులు.

• తాత్పర్యము: కేవలం పైకి కనిపించే ఇల్లు, భార్యాపిల్లలు, ఆస్తిపాస్తులనే నమ్మి, నీ పాదాలను కొలవడం మరిచిన దుడుకుతనం నాది.

7. చక్కని ముఖకమలంబును సదా నా మదిలో స్మరణ లేకనే దుర్మదాంధ జనులకోరి పరితాపములచేదగిలి నొగిలి దుర్విషయ దురాసలను రోయలేక సతత మపరాధినయి, చపలచిత్తుడనైన

• ప్రతిపదార్థము:

  • నొగిలి: వాడిపోయి/అలసిపోయి.

  • రోయలేక: వదులుకోలేక.

• తాత్పర్యము: నీ అందమైన రూపాన్ని తలవకుండా, గర్వంతో నిండిన మనుషుల కోసం ప్రాకులాడి, చపల చిత్తుడనై ఎప్పుడూ అపరాధాలు చేస్తూనే ఉన్నాను.

8. మానవతను దుర్లభమనుచు నెంచి పరమానంద మొందలేక, మదమత్సర కామలోభమోహాలకు దాసుడయి మోసబోతిగాక, మొదటి కులజుడగుచు భువిని శూద్రుల పనులు సల్పుచునుంటినిగాక, నరాధములును రోయ రసవిహీనమయినను సాధింప తారుమారు సతులకు కొన్నాళ్ళస్తికై సుతులకి కొన్నాళ్ళు ధనపతులకై తిరిగితినయ్య త్యాగరాజాప్త ఇటువంటి

• ప్రతిపదార్థము:

  • మానవతను: మానవ జన్మ.

  • మొదటి కులజుడు: బ్రాహ్మణుడు.

  • శూద్రుల పనులు: ఇక్కడ తమోగుణంతో కూడిన పనులు అని అర్థం.

• తాత్పర్యము: అరుదైన మానవ జన్మ పొంది కూడా దాన్ని సద్వినియోగం చేసుకోకుండా, అరిషడ్వర్గాలకు దాసుడనై పోయాను. ఉత్తమ కులంలో పుట్టి కూడా నీచమైన పనులు చేస్తూ, ఆస్తి కోసం, భార్యాపిల్లల కోసం, ధనవంతుల చుట్టూ తిరుగుతూ నా జీవితాన్ని వృధా చేసుకున్నాను. ఓ త్యాగరాజ వినుత! ఇటువంటి దుడుకు పనులు చేసిన నన్ను నీవే కాపాడాలి.

దుడుకుగల (గౌళ రాగం - ఆది తాళం) - విశేషాలు:

1. ఆత్మ విమర్శ / పశ్చాత్తాపం: ఈ కీర్తన త్యాగరాజ స్వామి యొక్క "నైచ్యానుసంధానం" (తనను తాను తగ్గించుకుని భగవంతుని వేడుకోవడం) కు నిదర్శనం. లోకంలోని మనుషులు చేసే తప్పులను తన మీద వేసుకుని, ఒక సామాన్య మానవుడు పడే ఇబ్బందులను, చేసే పొరపాట్లను ఇందులో వివరించారు.

2. దుడుకుతనం అంటే ఏమిటి?: ఈ కీర్తనలో 'దుడుకు' అంటే కేవలం అల్లరి కాదు, భగవంతుడిని మరచి చేసే అపరాధాలు అని అర్థం. ఇంద్రియ సుఖాలకు లోబడటం, పరధనాన్ని ఆశించడం, అబద్ధాలు చెప్పడం, భక్తి లేకపోయినా ఉన్నట్లు నటించడం వంటివన్నీ దుడుకు పనులేనని త్యాగయ్య విశ్లేషించారు.

3. సామాజిక విమర్శ: ఆ కాలంలో భక్తుల వేషంలో ఉండి, సంగీత జ్ఞానం లేకుండానే తాము గొప్పవారమని చెప్పుకునే వారిని 'శిలాత్ములు' (రాతి గుండె కలవారు) అని విమర్శించారు. కేవలం పొట్టకూటి కోసం విద్యను ప్రదర్శించే వారిని చూసి త్యాగయ్య ఈ కీర్తనలో విచారించారు.

4. మానవ జన్మ దుర్లభం: మానవ జన్మ ఎంతో గొప్పదని తెలిసీ, దానిని పరమానందం కోసం కాక, కేవలం కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్యాల (అరిషడ్వర్గాల) కోసం వృధా చేస్తున్నామని హెచ్చరించారు.

5. నిజాయితీ: "మొదటి కులజుడగుచు... శూద్రుల పనులు సల్పుచు" అంటూ, గొప్ప కులంలో పుట్టి కూడా నీచమైన పనులు చేస్తున్నానని చెప్పుకోవడంలో త్యాగయ్య గారి నిష్కల్మషమైన హృదయం కనిపిస్తుంది.

6. శరణాగతి వేదన: ఇన్ని తప్పులు చేసిన నన్ను "ఏ దొరకొడుకు" (దశరథ మహారాజు కుమారుడైన శ్రీరాముడు తప్ప ఇంకెవరు) కాపాడతాడు? అని ప్రశ్నిస్తూ, పరమాత్మ తప్ప వేరే గతి లేదని చాటి చెప్పారు.

7. రచనా శైలి: గౌళ రాగము చాలా గంభీరమైనది. ఆ రాగంలో తన తప్పులను ఒప్పుకుంటూ సాగే ఈ కీర్తన వినేవారిలో పశ్చాత్తాపాన్ని, భక్తిని కలిగిస్తుంది.

క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, ఈ కీర్తన మానవ సహజమైన బలహీనతలను ఎత్తి చూపుతూ, వాటి నుండి బయటపడటానికి భగవంతుని కృప ఒక్కటే మార్గమని తెలియజేస్తుంది