ఎదుట నిలిచితే నీదుసొమ్ము లేమి బోదురా

ఎదుట నిలిచితే నీదుసొమ్ము లేమి బోదురా

 వాగ్గేయకారుడు త్యాగరాజ స్వామి రచించిన ప్రసిద్ధ కీర్తన "ఎదుట నిలిచితే నీదుసొమ్ము లేమి బోదురా". శంకరాభరణ రాగం, ఆది తాళంలో సాగే ఈ కీర్తనకు సంబంధించిన ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం మరియు విశేషాల వ్యాఖ్యానం 22 -05 -2026

పల్లవి

ఎదుట నిలిచితే నీదుసొమ్ము లేమి బోదురా

నుదుటివ్రాతగాని మట్టుమీరను నా

తరము దెలిసి మోసము బోదునా

ప్రతిపదార్థం

• ఎదుట నిలిచితే = (ఓ రామా! నువ్వు నా) కళ్ళ ముందు వచ్చి నిలబడితే
• నీదు సొమ్ము = నీ ఆస్తి / నీ సంపద
• ఏమి బోదురా = ఏం కరిగిపోతుంది? (ఏమీ నశించిపోదు కదా!)
• నుదుటి వ్రాత గాని = నా లలాట లిఖితం (బ్రహ్మ రాసిన రాత) ప్రకారమే గాని
• మట్టు మీరను = నేను హద్దులు మీరి ప్రవర్తించను / నా ప్రాప్తాన్ని మించి ఆశించను
• నా తరము = నా యోగ్యత, నా స్థాయి, నా తాహతు
• తెలిసి = తెలుసుకుని
• మోసము బోదునా = నేను భ్రమపడి మోసపోతానా? (పోను అని భావం).

తాత్పర్యం

ఓ శ్రీరామా! నీవు నా కళ్ళముందు వచ్చి సాక్షాత్కరిస్తే నీ ఆస్తిపాస్తులేమైనా కరిగిపోతాయా? నా నుదుటి రాతను దాటి, నా ప్రాప్తానికి మించి నేనేమీ అడగను. నా తాహతు, నా స్థాయి ఏంటో నాకు బాగా తెలుసు. అలాంటప్పుడు నిన్ను చూసి నేను భ్రమపడి, లేనిపోనివి కోరి మోసపోతానా? (కాబట్టి నా ముందు నిలబడటానికి ఎందుకు సంకోచిస్తావు?)

విశేషాలు

• భక్తుని ఆత్మాభిమానం, ఆర్తి: భగవంతుడు తన ఎదుటికి రావడానికి సంకోచిస్తున్నాడేమో అని భావించిన త్యాగరాజ స్వామి, ఇక్కడ ఒక చక్కని చమత్కారంతో, నిందాగర్భితమైన స్తుతి (వ్యాజస్తుతి) చేస్తున్నారు. "నేను నీ ఆస్తిని లాక్కోను, నా రాతను మించి ఏదీ ఆశించను, కేవలం నీ దర్శనం మాత్రమే కోరుకుంటున్నాను" అని భగవంతునికి భరోసా ఇస్తున్నారు.

మొదటి చరణం (సరిచేసిన పాఠ్యం)

సరాసరిగా జూతురా నాయవ

సరాల దెలియుము వరాలడుగ జూ

లరా సకలదేవరాయ మనవి వి

నరాఘహర సుందరాకార నా

(

ప్రతిపదార్థం

• సరాసరిగా = సమదృష్టితో / పక్షపాతం లేకుండా ఒకేలా

• జూతురా = చూస్తావా?

• నా అవసరాలు  = నా  అవసరాలు

•  తె లియుము = తెలుసుకో

• వరాలు అడుగ = (లౌకికమైన) కోరికలు, వరాలు కోరడానికి

• చాలరా = నా వల్ల కాదు / నా మనసు ఒప్పుకోదు

• సకల దేవరాయ = సమస్త దేవతలకు రాజైనవాడా! (ప్రభువా!)

• మనవి వినరా = నా విన్నపాన్ని ఆలకించు

• అఘహర = పాపములను హరించువాడా! (పాపనాశనుడా!)

• సుందరాకార = అత్యంత అందమైన రూపం కలవాడా!

తాత్పర్యం

సమస్త దేవతలకు ప్రభువైనవాడా, పాపనాశనా, సుందర స్వరూపుడా! నా మనవి ఆలకించు. నా  అవసరాలు తీర్చు. నా మనసులోని యదార్థాన్ని, నా తాహతును గ్రహించు. నిన్ను ప్రాకృతికమైన వరాలు, లౌకిక కోరికలు అడగడం నా వల్ల కాదు (నాకు ఇష్టం లేదు).

విశేషాలు

• నిష్కామ భక్తి ప్రతీక: త్యాగరాజ స్వామి తనకు భోగభాగ్యాలు, ఇతర వరాలు ఏవీ అక్కర్లేదని, కేవలం భగవంతుని సమదృష్టి, అనుగ్రహం మాత్రమే చాలని ఈ చరణంలో స్పష్టం చేస్తున్నారు.

• పద విరుపు చమత్కారం: వినరా + అఘహర = వినరాఘవహర అని చదవాలి. 'అఘ' అంటే పాపం, 'హర' అంటే హరించేవాడు. త్యాగయ్య గారి పద ప్రయోగాలలోని నైపుణ్యానికి ఇది ఒక చక్కని ఉదాహరణ.

చరణం 2

విదేహజారమణ దేవ బ్రోవగ

నిదే సమయమన్యదేవతల వే

డదే మనసు దెలియదేమి రాఘవ

ఇదేటి శౌర్యము పదేపదే నా

ప్రతిపదార్థం

• విదేహజా రమణ = విదేహ రాజైన జనకుని కుమార్తె (సీతాదేవి) కి ప్రియుడైనవాడా! (రామా!)
• దేవ = ఓ దైవమా!
• బ్రోవగ = నన్ను రక్షించడానికి
• ఇదే సమయము = ఇదే సరైన సమయం
• అన్య దేవతల = ఇతర దేవతలను
• వేడదే = నా మనసు ప్రార్థించదు / కోరదు
• మనసు తెలియదేమి = నా మనసులోని ఈ భావం నీకు తెలియదా?
• రాఘవ = ఓ రామా!
• ఇదేటి శౌర్యము = ఇదేం పరాక్రమం? (నన్ను విస్మరించడం నీ శౌర్యానికి తగునా?)
• पదేపదే = మాటిమాటికీ (నన్ను పరీక్షించడం)

తాత్పర్యం

సీతామనోహరా! నన్ను రక్షించడానికి ఇదే సరైన సమయం. నా మనసు నిన్ను తప్ప వేరే ఇతర దేవతలను వేడుకోదు, వారిపై రుచి చూపదు. ఈ సత్యం నీకు తెలిసి కూడా నన్ను మాటిమాటికీ ఇలా దూరం పెట్టి బాధించడం, ఉపేక్షించడం నీలాంటి వీరునికి తగునా? ఇది నీ శౌర్యానికి అందం తెస్తుందా?

విశేషాలు

• అనన్య భక్తి: "అన్యదేవతల వేడదే మనసు" అనడం ద్వారా త్యాగయ్య తనకున్న ఏకనిష్ఠను, శ్రీరామునిపై ఉన్న పరమ భక్తిని చాటుకున్నారు.
• భక్తుని నిలదీత: భగవంతుడు తనను రక్షించకుండా ఆలస్యం చేస్తుంటే, "ఇదేటి శౌర్యము" అని భక్తుడు ప్రేమతో, చనువుతో నిలదీస్తున్నట్లు ఇక్కడ వర్ణించబడింది.

చరణం 3

తరాన దొరకని పరాకు నాయెడ

ను రామ జేసితే సురాసురులు మె

త్తురా ఇప్పుడు ఈ హరామితన మే

లరా భక్తత్యాగరాజనుత నా

ప్రతిపదార్థం

• తరాన దొరకని = నీ స్థాయికి తగని / ఎన్నడూ ఎరుగని / అసాధారణమైన
• పరాకు = నిర్లక్ష్యం / అలసత్వం
• నా యెడను = నా పట్ల
• రామ = ఓ రామా!
• జేసితే = చూపిస్తే / చేస్తే
• సురాసురులు = దేవతలు మరియు రాక్షసులు సైతం
• మెత్తురా = మెచ్చుకుంటారా? (మెచ్చుకోరు అని భావం)
• ఇప్పుడు = ఈ సమయంలో
• ఈ హరామితనము = ఈ అన్యాయ స్వభావం / కఠినత్వం
• ఏలరా = ఎందుకు?
• భక్త త్యాగరాజ నుత = భక్తుడైన త్యాగరాజు చేత స్తుతించబడినవాడా!

తాత్పర్యం

భక్తజన పరిపాలకుడా, త్యాగరాజనుతుడా! నా పట్ల నువ్వు ఎన్నడూ లేని విధంగా ఇంతటి నిర్లక్ష్యాన్ని, పరాకును చూపిస్తే లోకంలోని దేవతలు, రాక్షసులు సైతం నిన్ను చూసి నవ్వుతారు గాని మెచ్చుకోరు. రామా! ఈ సమయంలో నాపై ఇంత కఠినత్వాన్ని, అన్యాయ స్వభావాన్ని చూపించడం నీకు న్యాయమా?

విశేషాలు

• హరామితనము (పదప్రయోగం): నాటి కాలంలో వాడుకలో ఉన్న అన్యభాషా పదాన్ని (ఉర్దూ/హిందుస్థానీ ప్రభావం) త్యాగయ్య ఇక్కడ "అన్యాయ స్వభావం" లేదా "కుయుక్తి/కఠినత్వం" అనే అర్థంలో వాడారు. దేవునిపై ఉన్న అమితమైన చనువుతో, కోపంతో భక్తుడు వాడిన పదమిది.
• కీర్తన అంతరార్థంఈ కీర్తన ద్వారా భక్తులు ఎల్లప్పుడూ నిష్కాములై ఉండాలని, భగవంతుని సాక్షాత్కారాన్ని మాత్రమే పరమావధిగా భావించాలని, దైవానుకూలంగా వచ్చే సుఖదుఃఖాలను సమానంగా స్వీకరించాలని త్యాగరాజ స్వామి మనకు ప్రబోధిస్తున్నారు.