ఎన్నడు చూతునో

 

శ్రీ త్యాగరాజ కీర్తన వ్యాఖ్యానము

• కీర్తన: ఎన్నడు చూతునో

• రాగం: కళావతి (8వ మేళకర్త హనుమత్తోడి జన్యం)

• తాళం: ఆది

1. పల్లవి

ఎన్నడు చూతునో ఇనకుల తిలక నిన్, || ఎన్నడు || 

పన్నగశయన భక్తజనావన 

 పున్నమచందురుఁ బోలు ముఖమ్మును || ఎన్నడు ||

ప్రతిపదార్థం:

• ఇనకులతిలక  (ఇనకులేశ్వర): సూర్యవంశమునకు తిలకము వంటివాడా! (శ్రేష్ఠుడైన ఓ రామా!)

• నిన్: నిన్ను

• ఎన్నడు: ఏ రోజున

• చూతునో: నేను దర్శింపగలనో కదా!

• పన్నగశయన: సర్పాకారమైన శేషపాన్పుపై శయనించువాడా! (శ్రీమహావిష్ణు స్వరూపుడా!)

• భక్తజనావన: భక్తులైన జనులను రక్షించువాడా!

• పున్నమచందురున్ + పోలు: పున్నమి నాటి పూర్ణచంద్రునితో సమానమైన (ప్రకాశవంతమైన)

• ముఖమ్మును: నీ దివ్య ముఖమండలమును

తాత్పర్యం:

సూర్యవంశ శ్రేష్ఠుడా! శేషశయనా! భక్తజన రక్షకుడా! పున్నమి చంద్రుని వంటి ప్రకాశవంతమైన, ఆహ్లాదకరమైన నీ దివ్య ముఖారవిందాన్ని నేను ఎన్నడు చూసి తరిస్తానో కదా అని త్యాగరాజస్వామి ఆవేదనతో కూడిన భక్తితో ప్రార్థిస్తున్నారు.

విశేషాలు :

ఈ పల్లవిలో త్యాగరాజస్వామి శ్రీరాముని దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని పున్నమి చంద్రునితో పోల్చారు. చంద్రుని దర్శనం చకోర పక్షులకు ఎంతటి ఆనందాన్ని ఇస్తుందో, భక్తుడికి భగవంతుని ముఖదర్శనం అంతటి ఉపశమనాన్ని, పరమానందాన్ని ఇస్తుందని ఇక్కడ భావం. నిరంతరం రామనామ స్మరణ చేసే భక్తుడు భగవద్దర్శనం కోసం పడే తపన ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

2. చరణం

ధరణిజ సౌమిత్రి భరత రిపుఘ్న వా

నరయూధపతి  వరుఁ డాంజనేయుఁడు

కరుణను ఒకరు ఒకరు వర్ణింప,  నా

దరణను బిలిచె నిను త్యాగరాజార్చిత! || ఎన్నడు ||

ప్రతిపదార్థం:

• ధరణిజ: భూదేవి పుత్రిక అయిన సీతాదేవి

• సౌమిత్రి: సుమిత్ర కుమారుడైన లక్ష్మణుడు

• భరత: భరతుడు

• రిపుఘ్ను: శత్రువులను సంహరించు శత్రుఘ్నుడు

• వానరయూధపతి: వానర సేనాధిపతియైన సుగ్రీవుడు

• వరుఁడు + ఆంజనేయుఁడు: శ్రేష్ఠుడైన హనుమంతుడు

• కరుణను: మిక్కిలి దయతో/ప్రేమతో

• ఒకరు ఒకరు: ఒకరినొకరు మించి (పోటీపడుతూ)

• వర్ణింప: నీ దివ్య గుణగణాలను కీర్తిస్తూ ఉండగా

• ఆదరణను + పిలిచే: ఎంతో ప్రేమతో, ఆదరముతో వారిని దగ్గరకు పిలిచి లాలించే

• నిను: నిన్ను (అటువంటి శ్రీరామచంద్రుని)

• త్యాగరాజార్చిత: త్యాగరాజుచే పూజించబడేవాడా!

తాత్పర్యం:

భూజాతయైన సీతాదేవి, లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు, వానరరాజు సుగ్రీవుడు, శ్రేష్ఠుడైన ఆంజనేయుడు... ఇలా నీ పరివారమంతా ఒకరిని మించి ఒకరు పరమ భక్తి శ్రద్ధలతో నీ దివ్య గుణాలను కీర్తిస్తున్నారు. అట్టి సమయంలో వారి భక్తికి మెచ్చి, వారిని ఎంతో ఆదర అభిమానాలతో దగ్గరకు పిలిచి లాలించే ఓ త్యాగరాజార్చిత రామచంద్రా! అటువంటి అపురూపమైన లీలా వినోద సమయాన ప్రకాశించే నీ ముఖాన్ని నేనెన్నడు చూతునో!

విశేషాలు :

ఈ చరణంలో త్యాగరాజస్వామి శ్రీరామచంద్రుని కొలువుకూటము (శ్రీరామ దర్బార్) దృశ్యాన్ని కళ్లకు కట్టినట్లు వివరించారు. శ్రీరాముని పరివార సభ్యులైన సీతా, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నాదులు, సుగ్రీవ హనుమంతులు కేవలం సేవకులు మాత్రమే కాదు, వారు రాముని ఆత్మ స్వరూపులు. వారు ఒకరినొకరు పోటీ పడుతూ, ఎంతో కరుణతో, పరవశంతో శ్రీరాముని మహోన్నత గుణాలను, లీలలను వేర్వేరుగా కీర్తిస్తున్నారు.

అలా తన భక్త పరివారం తనను స్తుతిస్తూ ఉంటే, శ్రీహరి అయిన ఆ రామభద్రుడు అమితమైన వాత్సల్యంతో, ఆదరంతో వారిని ఒక్కొక్కరిని పేరుపేరునా పిలిచి, ప్రేమతో లాలించి కౌగిలించుకుంటున్నాడు. భగవంతునికి, భక్తునికి మధ్య ఉన్న అద్భుతమైన ప్రేమానుబంధానికి ఈ సన్నివేశం ఒక నిదర్శనం. అటువంటి పరమ పవిత్రమైన, మధురమైన సన్నివేశంలో, పున్నమి చంద్రుని వలె వెలిగిపోతున్న ఆ రామచంద్రుని దివ్య ముఖారవిందాన్ని దర్శించాలనే అమితమైన అభిలాషను, ఆర్తిని త్యాగరాజస్వామి ఈ కీర్తన ద్వారా మనకు అందించారు.