త్యాగరాజ స్వామి రచించిన కీర్తన 'ఇదే భాగ్యము గాకేమి' వివరణ 09 -02 -2026
కీర్తన వివరాలు
రాగము: కన్నడ
తాళము: త్రిపుట
వాగ్గేయకారుడు: త్యాగరాజ స్వామి
పల్లవి
ఇదే భాగ్యము గాకేమి యన్నదిరా రామ
ప్రతిపదార్థం: రామ! = ఓ రామచంద్రా!; ఇదే = (నీ పాదాలను సేవించడమే); భాగ్యము గాక + ఏమి + ఉన్నదిరా = గొప్ప అదృష్టం కాక ఇంకేముంటుంది?
తాత్పర్యం: ఓ రామా! నీ పాద పద్మాలను సేవించే భాగ్యం కంటే మించిన అదృష్టం ఈ లోకంలో మరొకటి లేదు.
విశేషం: లోకంలోని భోగభాగ్యాలన్నీ అనిత్యమని, రామ సేవయే శాశ్వతమైన భాగ్యమని త్యాగరాజ స్వామి ఇక్కడ నొక్కి చెప్పారు.
అనుపల్లవి
సదా నీ పదపంకజములను సమ్మతముగ సేవించువారికి
ప్రతిపదార్థం: సదా = ఎల్లప్పుడు; నీ = నీయొక్క; పద పంకజములను = పాద పద్మములను; సమ్మతముగ = ఇష్టపూర్వకముగా; సేవించు వారికి = పూజించే వారికి.
తాత్పర్యం: నీ పాద పద్మాలను మనస్ఫూర్తిగా, నిరంతరం సేవించే వారికే అసలైన అదృష్టం దక్కుతుంది.
మొదటి చరణం
సుందర దశరథ నందన హృదయార-
విందమున నిన్నుంచి తానే బ్రహ్మా-
నంద మనుభవించి అదియుఁగాక
ఇందుధరు మొదలందరిని సుర
బృంద భూసురబృందముల తా-
నెందు కని యానందముగ నీ
యందు భావన జెందుచుండు వా(రు)
ప్రతిపదార్థం
సుందర దశరథ నందన: అందగాడవైన దశరథ మహారాజు కుమారుడా!
హృదయ అరవిందమున: హృదయమనే పద్మమునందు.
నిన్నుంచి: నిన్ను నిలుపుకొని.
తానే బ్రహ్మానందము అనుభవించి: ఆ భక్తుడు తానే బ్రహ్మానందాన్ని పొంది.
అదియుఁగాక: అంతేకాకుండా.
ఇందుధరు మొదలు అందరిని: చంద్రుడిని ధరించిన శివుడు మొదలైన వారందరినీ.
సుర బృంద: దేవతా సమూహాలను.
భూసుర బృందముల: బ్రాహ్మణ సమూహాలను.
తాను ఎందు కని: తానెక్కడ చూసినా (వారందరినీ).
నీయందు భావన జెందుచుండు వారు: నీ స్వరూపంగానే (రాముడిగానే) భావించేవారు.
తాత్పర్యం
అందమైన దశరథ నందనా! తన హృదయ పద్మంలో నిన్ను నిశ్చలంగా నిలుపుకొని బ్రహ్మానందాన్ని అనుభవించే వారే ధన్యులు. వారు శివుడిని చూసినా, దేవతలను చూసినా, భూలోకంలోని భూసురులను (బ్రాహ్మణులను) చూసినా - ఎవరిని చూసినా వారందరినీ నీ రూపాలుగానే భావిస్తూ ఆనందపడతారు.
విశేషాలు
అద్వైత భావన: ఈ చరణంలో త్యాగరాజ స్వామి భేద భావాన్ని విడిచిపెట్టమని చెబుతున్నారు. శివుడు, ఇతర దేవతలు, మనుషులు అంతా రామ స్వరూపమే అన్నది ఇక్కడి గంభీరమైన భావం.
బ్రహ్మానందం: బాహ్య ప్రపంచంలోని సుఖాల కంటే, భగవంతుడిని హృదయంలో ధ్యానించడం వల్ల కలిగే ఆనందం అత్యున్నతమైనదని 'బ్రహ్మానందం' అనే పదం ద్వారా వివరించారు.
రెండవ చరణం
ఆశపాశములఁ దెగగోసి యన్నియు మది
రోసి కర్మముఁ బాసి నినుఁ గరుణావా
రాశి యని పూజఁజేసి దుస్సంగతి
జేసి మేను గాసి చెందక
శ్రీశ దేవాధీశ నినుకా
శీశనుతుఁడని ఆశ నీయెడ
కీశభక్తియుఁ జేసినవా
ఆశపాశములఁ దెగగోసి యన్నియు మది
రోసి కర్మముఁ బాసి నినుఁ గరుణావా
రాశి యని పూజఁజేసి దుస్సంగతి
జేసి మేను గాసి చెందక
శ్రీశ దేవాధీశ నినుకా
శీశనుతుఁడని ఆశ నీయెడ
కీశభక్తియుఁ జేసినవా
ప్రతిపదార్థం
ఆశపాశములన్: కోరికలు అనే బంధాలను.
తెగగోసి: తెంచుకుని.
అన్నియు మది రోసి: ప్రాపంచిక విషయాలన్నింటినీ మనసులో అసహ్యించుకొని (విరక్తి చెంది).
కర్మమున్ బాసి: కర్మ బంధాలను విడిచిపెట్టి.
నిను కరుణావారాశి యని: నిన్ను కరుణ అనే సముద్రుడవని.
పూజజేసి: ఆరాధించి.
దుస్సంగతి జేసి: చెడు సావాసాలు చేసి.
మేను గాసి చెందక: శరీరాన్ని శ్రమకు గురిచేయకుండా.
శ్రీశ: లక్ష్మీపతి.
దేవాధీశ: దేవతలకు ప్రభువు.
కాశీశ నుతుఁడని: కాశీనాథుడైన శివునిచే స్తుతించబడేవాడవని.
ఆశ నీయెడ: నీపై కోరికతో/ప్రేమతో.
కీశ భక్తియున్ జేసిన వారు: వానరుల వలె (ముఖ్యంగా హనుమంతుని వలె) అచంచలమైన భక్తిని కనబరిచేవారు.
ఆశపాశములన్: కోరికలు అనే బంధాలను.
తెగగోసి: తెంచుకుని.
అన్నియు మది రోసి: ప్రాపంచిక విషయాలన్నింటినీ మనసులో అసహ్యించుకొని (విరక్తి చెంది).
కర్మమున్ బాసి: కర్మ బంధాలను విడిచిపెట్టి.
నిను కరుణావారాశి యని: నిన్ను కరుణ అనే సముద్రుడవని.
పూజజేసి: ఆరాధించి.
దుస్సంగతి జేసి: చెడు సావాసాలు చేసి.
మేను గాసి చెందక: శరీరాన్ని శ్రమకు గురిచేయకుండా.
శ్రీశ: లక్ష్మీపతి.
దేవాధీశ: దేవతలకు ప్రభువు.
కాశీశ నుతుఁడని: కాశీనాథుడైన శివునిచే స్తుతించబడేవాడవని.
ఆశ నీయెడ: నీపై కోరికతో/ప్రేమతో.
కీశ భక్తియున్ జేసిన వారు: వానరుల వలె (ముఖ్యంగా హనుమంతుని వలె) అచంచలమైన భక్తిని కనబరిచేవారు.
తాత్పర్యం
ఓ లక్ష్మీపతీ! దేవతలకు అధిపతివైన రామా! కోరికలనే గొలుసులను తెంచుకుని, లోకంలోని విషయాలపై విరక్తి చెంది, నిన్ను కరుణా సముద్రుడిగా భావించి కొలిచే వారు ధన్యులు. చెడ్డవారి సాంగత్యం వల్ల కలిగే శరీర కష్టాలకు లోనుకాకుండా, శివుడు కూడా నిరంతరం కీర్తించే నిన్ను నమ్మి, హనుమంతుని వలె నిశ్చలమైన దాస్య భక్తిని నీపై ఉంచే భక్తులకు లభించే భాగ్యం మరెవ్వరికీ దక్కదు.
ఓ లక్ష్మీపతీ! దేవతలకు అధిపతివైన రామా! కోరికలనే గొలుసులను తెంచుకుని, లోకంలోని విషయాలపై విరక్తి చెంది, నిన్ను కరుణా సముద్రుడిగా భావించి కొలిచే వారు ధన్యులు. చెడ్డవారి సాంగత్యం వల్ల కలిగే శరీర కష్టాలకు లోనుకాకుండా, శివుడు కూడా నిరంతరం కీర్తించే నిన్ను నమ్మి, హనుమంతుని వలె నిశ్చలమైన దాస్య భక్తిని నీపై ఉంచే భక్తులకు లభించే భాగ్యం మరెవ్వరికీ దక్కదు.
విశేషాలు
జీవన శైలి: భక్తుడు కేవలం దైవ ప్రార్థనకే పరిమితం కాకూడదని, దుస్సంగతి (చెడు సావాసాలు) వీడాలని ఇక్కడ నొక్కి చెప్పారు.
కీశ భక్తి: 'కీశ' అంటే వానరం. హనుమంతుడు రాముడి పట్ల చూపిన అపారమైన, నిస్వార్థమైన 'దాస్య భక్తి'ని ఇక్కడ ఆదర్శంగా తీసుకోవాలని సూచించారు.
బహుదేవతారాధన సమన్వయం: రాముడిని 'కాశీశ నుతుఁడు' (శివునిచే స్తుతింపబడేవాడు) అని పిలవడం ద్వారా హరిహరుల మధ్య అభేదాన్ని త్యాగయ్య చాటిచెప్పారు.
జీవన శైలి: భక్తుడు కేవలం దైవ ప్రార్థనకే పరిమితం కాకూడదని, దుస్సంగతి (చెడు సావాసాలు) వీడాలని ఇక్కడ నొక్కి చెప్పారు.
కీశ భక్తి: 'కీశ' అంటే వానరం. హనుమంతుడు రాముడి పట్ల చూపిన అపారమైన, నిస్వార్థమైన 'దాస్య భక్తి'ని ఇక్కడ ఆదర్శంగా తీసుకోవాలని సూచించారు.
బహుదేవతారాధన సమన్వయం: రాముడిని 'కాశీశ నుతుఁడు' (శివునిచే స్తుతింపబడేవాడు) అని పిలవడం ద్వారా హరిహరుల మధ్య అభేదాన్ని త్యాగయ్య చాటిచెప్పారు.
మూడవ చరణం
భోగిశయన నీవే గతియని బట్టి రాగాదులతోడి పూరిత భవ
సాగరమును దాటి సంతతమును యాగపాలన జాగరూక స
దాగతిజ హిత యోగినుత వేదాగమాదుల
వేగ నుతినిడు భాగవతుఁడగు త్యాగరాజునీ
భోగిశయన నీవే గతియని బట్టి రాగాదులతోడి పూరిత భవ
సాగరమును దాటి సంతతమును యాగపాలన జాగరూక స
దాగతిజ హిత యోగినుత వేదాగమాదుల
వేగ నుతినిడు భాగవతుఁడగు త్యాగరాజునీ
ప్రతిపదార్థం
భోగిశయన: ఆదిశేషుడనే పాముపై శయనించువాడా! (శ్రీ మహావిష్ణువు).
నీవే గతియని బట్టి: నువ్వే దిక్కని గట్టిగా నమ్ముకొని.
రాగాదులతోడి పూరిత భవ సాగరమును: రాగద్వేషాలు మొదలైన వాటితో నిండిన సంసారమనే సముద్రాన్ని.
దాటి: దాటివేసి.
సంతతమును: ఎల్లప్పుడూ.
యాగపాలన జాగరూక: విశ్వామిత్రుని యజ్ఞాన్ని రక్షించడంలో మెలకువ (జాగ్రత్త) కలిగినవాడా!.
సదాగతిజ హిత: వాయుకుమారుడైన హనుమంతునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడా/హితుడా!.
యోగినుత: యోగులచేత స్తుతించబడేవాడా!.
వేదాగమాదుల: వేద శాస్త్రములచే.
వేగ నుతినిడు: వేగంగా (నిరంతరం) స్తుతించేటట్టి.
భాగవతుఁడగు త్యాగరాజునీ: భక్తుడైన ఈ త్యాగరాజుని.
భోగిశయన: ఆదిశేషుడనే పాముపై శయనించువాడా! (శ్రీ మహావిష్ణువు).
నీవే గతియని బట్టి: నువ్వే దిక్కని గట్టిగా నమ్ముకొని.
రాగాదులతోడి పూరిత భవ సాగరమును: రాగద్వేషాలు మొదలైన వాటితో నిండిన సంసారమనే సముద్రాన్ని.
దాటి: దాటివేసి.
సంతతమును: ఎల్లప్పుడూ.
యాగపాలన జాగరూక: విశ్వామిత్రుని యజ్ఞాన్ని రక్షించడంలో మెలకువ (జాగ్రత్త) కలిగినవాడా!.
సదాగతిజ హిత: వాయుకుమారుడైన హనుమంతునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడా/హితుడా!.
యోగినుత: యోగులచేత స్తుతించబడేవాడా!.
వేదాగమాదుల: వేద శాస్త్రములచే.
వేగ నుతినిడు: వేగంగా (నిరంతరం) స్తుతించేటట్టి.
భాగవతుఁడగు త్యాగరాజునీ: భక్తుడైన ఈ త్యాగరాజుని.
తాత్పర్యం
ఓ భోగిశయనా! రాగద్వేషాలతో నిండిన ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటడానికి నీవే దిక్కని నేను గట్టిగా నమ్ముకున్నాను. పూర్వం విశ్వామిత్రుని యజ్ఞాన్ని రక్షించినట్లుగా, నీవు నన్ను కూడా కాపాడు. హనుమంతునికి ప్రాణప్రదుడివై, యోగులచేత, వేదాలచేత నిరంతరం కొనియాడబడే ఓ రామా! అట్టి నిన్ను వేడుకుంటున్న భక్తుడైన ఈ త్యాగరాజుని కరుణించు.
ఓ భోగిశయనా! రాగద్వేషాలతో నిండిన ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటడానికి నీవే దిక్కని నేను గట్టిగా నమ్ముకున్నాను. పూర్వం విశ్వామిత్రుని యజ్ఞాన్ని రక్షించినట్లుగా, నీవు నన్ను కూడా కాపాడు. హనుమంతునికి ప్రాణప్రదుడివై, యోగులచేత, వేదాలచేత నిరంతరం కొనియాడబడే ఓ రామా! అట్టి నిన్ను వేడుకుంటున్న భక్తుడైన ఈ త్యాగరాజుని కరుణించు.
విశేషాలు (వ్యాఖ్య ఆధారంగా)
భవ సాగరం: సంసారాన్ని సముద్రంతో పోల్చారు. దీన్ని దాటడానికి రామ నామమే నావ వంటిదని త్యాగయ్య భావం.
యాగపాలన: ఇక్కడ రాముడి పరాక్రమాన్ని మరియు ఆశ్రిత రక్షణను (విశ్వామిత్రుని యజ్ఞం ద్వారా) గుర్తుచేస్తున్నారు.
సదాగతిజ హిత: హనుమంతునికి రాముడు హితుడని చెప్పడం ద్వారా, భక్తునికి దేవునికి మధ్య ఉండే ఆత్మీయ సంబంధాన్ని వివరించారు.
త్యాగరాజుని భాగవతుడు: త్యాగయ్య తనను తాను భగవంతుని కథలను కీర్తించే 'భాగవతుడు'గా పేర్కొన్నారు.
సాధారణంగా ఈ కీర్తన ఆరోహణ: స రి మ ప ధ ని స మరియు అవరోహణ: స ని ధ ప మ గ రి స గా సాగుతుంది.
భవ సాగరం: సంసారాన్ని సముద్రంతో పోల్చారు. దీన్ని దాటడానికి రామ నామమే నావ వంటిదని త్యాగయ్య భావం.
యాగపాలన: ఇక్కడ రాముడి పరాక్రమాన్ని మరియు ఆశ్రిత రక్షణను (విశ్వామిత్రుని యజ్ఞం ద్వారా) గుర్తుచేస్తున్నారు.
సదాగతిజ హిత: హనుమంతునికి రాముడు హితుడని చెప్పడం ద్వారా, భక్తునికి దేవునికి మధ్య ఉండే ఆత్మీయ సంబంధాన్ని వివరించారు.
త్యాగరాజుని భాగవతుడు: త్యాగయ్య తనను తాను భగవంతుని కథలను కీర్తించే 'భాగవతుడు'గా పేర్కొన్నారు.
సాధారణంగా ఈ కీర్తన ఆరోహణ: స రి మ ప ధ ని స మరియు అవరోహణ: స ని ధ ప మ గ రి స గా సాగుతుంది.
కన్నడ రాగ స్వర ప్రస్తారం
మొదటి చిత్రంలోని చివరి నాలుగు వరుసలలో ఇచ్చిన స్వరమాలిక ఇది:
సా గామపగమరీ – సరిసనిస – -ధనిసరీ – గమపగమరీ
(ఇది పల్లవిలోని 'ఇదే భాగ్యము' అనే భావానికి రాగ ఛాయను అందిస్తుంది.)
సగమపామగమరిస – ధపామ – గమపధనిస – ధనిస
(ఇక్కడ రాగంలోని గమకాలు మరియు జంట స్వరాల కలయిక కనిపిస్తుంది.)
రీరీ – నిసరిసాస – పథనిస – గగామరిస – నిరిసని
(తారస్థాయి రిషభం వద్ద ఈ స్వర వరుసలు రాగ విసృతిని తిని పెంచుతాయి.)
ధనిసరి – ససాపపా – ధపామ – పమగమరీ – సరిసని – ||ఇ||
(చివరగా పల్లవికి మకుటంగా 'ఇదే భాగ్యము' లోని 'ఇ' అనే అక్షరంతో ముగుస్తుంది.)
మొదటి చిత్రంలోని చివరి నాలుగు వరుసలలో ఇచ్చిన స్వరమాలిక ఇది:
సా గామపగమరీ – సరిసనిస – -ధనిసరీ – గమపగమరీ
(ఇది పల్లవిలోని 'ఇదే భాగ్యము' అనే భావానికి రాగ ఛాయను అందిస్తుంది.)
సగమపామగమరిస – ధపామ – గమపధనిస – ధనిస
(ఇక్కడ రాగంలోని గమకాలు మరియు జంట స్వరాల కలయిక కనిపిస్తుంది.)
రీరీ – నిసరిసాస – పథనిస – గగామరిస – నిరిసని
(తారస్థాయి రిషభం వద్ద ఈ స్వర వరుసలు రాగ విసృతిని తిని పెంచుతాయి.)
ధనిసరి – ససాపపా – ధపామ – పమగమరీ – సరిసని – ||ఇ||
(చివరగా పల్లవికి మకుటంగా 'ఇదే భాగ్యము' లోని 'ఇ' అనే అక్షరంతో ముగుస్తుంది.)
తాళం మరియు లయ విశేషాలు:
త్రిపుట తాళం: ఇది 7 అక్షరాల కాలపరిమితి కలిగి ఉంటుంది. ఒక లఘువు (4), రెండు దృతాలు (2+2) కలిపి మొత్తం 8 అక్షరాల కాలంగా లేదా సంప్రదాయ త్రిపుటగా (3+2+2) పాడతారు.
ఈ స్వరాలను మీరు హార్మోనియం లేదా వీణపై సాధన చేసేటప్పుడు, పైన పేర్కొన్న అక్షరాల విరుపులను గమనిస్తూ పాడితే కన్నడ రాగంలోని మాధుర్యం స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
త్రిపుట తాళం: ఇది 7 అక్షరాల కాలపరిమితి కలిగి ఉంటుంది. ఒక లఘువు (4), రెండు దృతాలు (2+2) కలిపి మొత్తం 8 అక్షరాల కాలంగా లేదా సంప్రదాయ త్రిపుటగా (3+2+2) పాడతారు.
ఈ స్వరాలను మీరు హార్మోనియం లేదా వీణపై సాధన చేసేటప్పుడు, పైన పేర్కొన్న అక్షరాల విరుపులను గమనిస్తూ పాడితే కన్నడ రాగంలోని మాధుర్యం స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
సారాంశం
ప్రపంచంలోని భోగభాగ్యాలన్నీ తాత్కాలికమైనవి మరియు దుఃఖానికి కారణమవుతాయి. కాబట్టి వాటిపై ఆశలు వదిలి, దుష్టుల సాంగత్యం వీడి, సుందరమూర్తి అయిన శ్రీరాముని పాదాలను సేవించడమే మహాభాగ్యం. రామ భక్తులు అన్ని రూపాలలోనూ, అన్ని దేవతలలోనూ రాముడినే చూస్తూ ఉపాసించాలి. ఇదే అత్యంత గంభీరమైన మరియు ఉత్తమమైన భక్తి మార్గమని త్యాగరాజ స్వామి నిరూపించారు.
No comments:
Post a Comment